„Brokele te Voot“ – Dorfwanderweg

Papierfabrik

An dieser Stelle befand sich nachweislich seit dem Jahre 1410 eine Mühle, die zunächst als Ölmühle („Olichsmullen“) betrieben wurde und seinerzeit den größten Ertrag im Heinsberger Land hatte. Sie war mit einem jährlichen Erbpachtzins von 60 Quart Öl sehr hoch. Ein Quart ist ein Viertel Maß, was heutigen 0,375 Liter entspricht. Öl war damals ein Luxusgut und unverzichtbar für die Beleuchtung im Haushalt, Handwerk und in der Kirche für die Altarlampen.

Im Jahre 1640 wandelte Arnold von Gruithausen diese Mühle in eine Papiermühle um. So entstand die erste Papiermühle am Niederrhein. Papier verdrängte im 14. Jahrhundert das Pergament (aus Tierhaut) und wurde zunächst aus Lumpen hergestellt. Papier war billiger, leichter und einfacher herzustellen und war revolutionär für Bildung, Verwaltung und den Buchdruck.

Die Mühle hatte über die Jahrhunderte verschiedene Pächter. Besondere Bedeutung bekam die Mühle Ende des 18. Jahrhunderts mit dem Erwerb durch Andreas Josef Berens, der die Mühle zu einer Papierfabrik mit teilweise knapp 100 Arbeitern ausbaute und unter anderem feinstes Schreibpapier herstellte, das u. a. an die rheinischen Regierungsstellen und bis nach Berlin geliefert wurde.

Das Papier war von hoher Qualität und erhielt zahlreiche Auszeichnungen. Die Blütezeit dauerte ca. 100 Jahre.

Seit 1842 war die Wassermühle mit einem Dampfkessel ausgestattet und seit 1865 mit einer Turbine. Nach dem Verkauf durch die Familie Berens im Jahre 1890 erwarb u. a. die Gesellschaft „Fender und Schlüter“ die Fabrik, sodann im Jahre 1919 das Großunternehmen Natron- und Zellstoff AG, Berlin.

Die Weltwirtschaftskrise überlebte die Mühle nicht. Sie wurde zudem im Zweiten Weltkrieg stark beschädigt. Nach dem Krieg wurde durch die Gebrüder Zillekens ein Kalkaufbereitungswerk betrieben, bis in die 1960er Jahre hinein. Seitdem wurde das Gelände lediglich noch als Reithalle des Reitervereins und Lagerstätte genutzt.

Die Erbengemeinschaft Zillekens/Tischbein ließ das Gelände nach jahrzehntelangem Zerfall ca. im Jahre 2018 versteigern. Die Idee von zwei Brachelenern, das Gelände gewerblich zu nutzen, zerschlug sich, weil sie nicht Meistbietende wurden. Mittlerweile wurde das Gelände weiterverkauft. Vieles weist darauf hin, dass die Gebäude abgebrochen und eine Reithalle errichtet werden könnte.

Op deze plek bevond zich aantoonbaar al sinds 1410 een molen, die aanvankelijk als oliemolen (Olichsmullen) werd geëxploiteerd. Destijds leverde deze molen de hoogste opbrengst van alle molens in het Land van Heinsberg. De jaarlijkse erfpacht bedroeg maar liefst 60 kwart olie. Een kwart was een kwart maat en komt overeen met ongeveer 0,375 liter. Olie was in die tijd een kostbaar goed en onmisbaar voor de verlichting van woningen, werkplaatsen en kerken, waar zij werd gebruikt voor de altaarlampen.

In 1640 liet Arnold von Gruithausen de oliemolen ombouwen tot een papiermolen. Daarmee ontstond de eerste papiermolen aan de Nederrijn.

Vanaf de 14e eeuw verdrong papier geleidelijk het uit dierenhuiden vervaardigde perkament. Papier werd aanvankelijk gemaakt van oude textiellappen. Het was goedkoper, lichter en eenvoudiger te produceren dan perkament en betekende een revolutie voor het onderwijs, het bestuur en de boekdrukkunst.

Door de eeuwen heen kende de molen verschillende pachters. Aan het einde van de 18e eeuw kreeg het bedrijf bijzondere betekenis toen Andreas Josef Berens de molen verwierf. Hij bouwde deze uit tot een papierfabriek waar op sommige momenten bijna 100 werknemers in dienst waren. Er werd onder meer hoogwaardig schrijfpapier geproduceerd, dat werd geleverd aan overheidsinstellingen in het Rijnland en zelfs tot in Berlijn.

Het papier stond bekend om zijn uitstekende kwaliteit en werd met talrijke onderscheidingen bekroond. Deze bloeiperiode duurde ongeveer een eeuw.

Vanaf 1842 was de watermolen uitgerust met een stoomketel en sinds 1865 beschikte zij bovendien over een turbine. Nadat de familie Berens de fabriek in 1890 had verkocht, kwam zij onder meer in handen van de firma Fender und Schlüter. In 1919 werd het bedrijf overgenomen door de Natron- und Zellstoff AG uit Berlijn.

De Wereldwijde Economische Crisis overleefde de papierfabriek echter niet. Tijdens de Tweede Wereldoorlog liep het complex bovendien zware schade op.

Na de oorlog exploiteerden de gebroeders Zillekens op het terrein een kalkverwerkingsbedrijf, dat tot in de jaren zestig actief bleef. Daarna werd het terrein alleen nog gebruikt als rijhal van de plaatselijke ruitervereniging en als opslagplaats.

Na tientallen jaren van verval liet de erven Zillekens/Tischbein het terrein rond 2018 veilen. Het plan van twee inwoners van Brachelen om het terrein een nieuwe bedrijfsbestemming te geven, ging niet door omdat zij niet de hoogste bieder waren. Inmiddels is het terrein opnieuw doorverkocht. Veel wijst erop dat de bestaande gebouwen zullen worden gesloopt en dat er een nieuwe rijhal zal worden gebouwd.

At this location, a mill has been verifiably documented since the year 1410. It was initially operated as an oil mill (“Olichsmullen”) and at that time generated the highest income in the Heinsberg region. It was subject to a very high annual hereditary lease payment of 60 “Quart” of oil. A “Quart” was one quarter of a traditional measure, equivalent to today’s 0.375 litres. At that time, oil was a luxury commodity and indispensable for lighting in households, crafts and churches, particularly for altar lamps.

In 1640, Arnold von Gruithausen converted this mill into a paper mill. This created the first paper mill on the Lower Rhine. Paper had replaced parchment (made from animal skin) in the 14th century and was initially produced from rags. Paper was cheaper, lighter and easier to manufacture, and it brought about a revolution in education, administration and book printing.

Over the centuries, the mill had various leaseholders. The mill gained particular importance at the end of the 18th century when it was acquired by Andreas Josef Berens, who expanded it into a paper factory employing at times almost 100 workers. Among other products, it manufactured the finest writing paper, which was supplied to the Rhenish government authorities and even as far as Berlin.

The paper was of high quality and received numerous awards. Its heyday lasted for around 100 years.

From 1842 onwards, the watermill was equipped with a steam boiler, and from 1865 with a turbine. After the sale by the Berens family in 1890, the factory was acquired, among others, by the company “Fender und Schlüter” and later, in 1919, by the large company Natron- und Zellstoff AG, Berlin.

The mill did not survive the global economic crisis. It was also severely damaged during the Second World War. After the war, the Gebrüder Zillekens company operated a lime processing plant on the site until the 1960s.

Since then, the site was used only as a riding hall for the equestrian club and as storage space. After decades of decline, the Zillekens/Tischbein community of heirs had the property auctioned in around 2018. The plans of two Brachelen residents to use the site for commercial purposes failed because they were not the highest bidders.

The property has since been sold again. Much suggests that the existing buildings may be demolished and replaced by a new riding hall.

Zusätzliche Informationen

(Keine zusätzlichen Informationen vorhanden)